Narzędzia duchowe (opracowane/zwalidowane we współpracy z członkami Zarządu PTODM) dostępne w języku polskim

Narzędzia do pomiaru duchowości

Opracowane/zwalidowane we współpracy z członkami Zarządu PTODM, dostępne w języku polskim.

Duke University Religion Index (DUREL)
Cel
Służy do oceny religijności, obejmującej trzy wymiary:
  • Religijność organizacyjna – uczestnictwo w zorganizowanych praktykach religijnych, np. nabożeństwach.
  • Religijność nieorganizacyjna – indywidualne praktyki religijne, np. modlitwa.
  • Religijność wewnętrzna – osobiste zaangażowanie religijne i znaczenie religii w życiu.
Narzędzie może być wykorzystywane w badaniach nad zależnościami między religijnością a zdrowiem, dobrostanem, sposobami radzenia sobie z chorobą czy postawami pracowników medycznych.
Autorzy oryginalni
Koening HG, Parkerson GR, Meador KG. Religion index for psychiatric research. Am J Psychiatry. 1997; 154: 885-886.

Koening HG, Büssing A. The Duke University Religion Index (DUREL): A fiveitem measure for use in epidemiological studies. Religions. 2010; 1: 78-85.
Polska walidacja
Dobrowolska B, Jurek K, Pilewska-Kozak AB, Pawlikowski J, Drozd M, Koenig H. Validation of the Polish version of the Duke University Religion Index (PolDUREL). Pol Arch Med Wewn. 2016;126(12):1005–1008. DOI: 10.20452/pamw.3721.
Pobierz plik
Functional Assessment of Chronic Illness Therapy – Spiritual Well-Being 12-Item Scale (FACIT-Sp-12)
Cel
Służy do oceny dobrostanu duchowego, szczególnie w kontekście choroby przewlekłej. Obejmuje trzy wymiary:
  • Meaning: poczucie sensu i celu w życiu.
  • Peace: wewnętrzny spokój i harmonia.
  • Faith: znaczenie wiary lub przekonań duchowych jako źródła siły i wsparcia.
Narzędzie może być wykorzystywane w badaniach nad jakością życia, adaptacją do choroby, dobrostanem pacjentów oraz znaczeniem duchowości w opiece zdrowotnej.
Autorzy oryginalni
Peterman, A., Fitchett, G., Brady, M., & Hernandez, L. Measuring Spiritual Well-Being in People With Cancer: The Functional Assessment of Chronic Illness Therapy—Spiritual Well-Being Scale (FACIT-Sp). Annals of Behavioral Medicine 2002; 24(1):49–58.
Polska walidacja
Machul M, Bredle J, Jurek K, Dobrowolska B. Psychometric Properties of the Polish Version of the FACIT-Sp-12: Assessing Spiritual Well-Being Among Patients with Chronic Diseases. Med Sci Monit. 2023 Nov 16;29:e941769. doi: 10.12659/MSM.941769.
Pobierz plik
Functional Assessment of Chronic Illness Therapy – Spiritual Well-Being Expanded Version (FACIT-Sp-Ex)
Cel
FACIT-Sp-Ex jest rozszerzoną wersją narzędzia do oceny dobrostanu duchowego. Obejmuje zagadnienia związane z sensem i celem życia, spokojem, wiarą, nadzieją, więziami z innymi ludźmi, miłością, przebaczeniem, wdzięcznością oraz współczuciem.

W porównaniu z FACIT-Sp-12 pozwala na szersze ujęcie doświadczeń duchowych, także tych związanych z relacjami interpersonalnymi i wartościami.
Autorzy oryginalni
FACIT-Sp-Ex należy do rodziny narzędzi FACIT, rozwijanej przez organizację FACIT.
Polska walidacja
Klimasiński MW, Machul M, Dobrowolska B, Neumann-Klimasińska N, Cella P. The qualitative analysis of the cultural adaptation process of FACIT-Sp-Ex among chronically ill patients in Poland. Palliative Medicine in Practice. 2025;19(3):182–191. DOI: 10.5603/pmp.102894.
Pobierz plik
The HOPE Questions for Spiritual Assessment (HOPE Tool)
Cel
HOPE to jakościowe narzędzie wspierające rozmowę z pacjentem na temat duchowości, źródeł wsparcia, wartości i potrzeb, które mogą mieć znaczenie w doświadczeniu choroby.

Nazwa HOPE odnosi się do czterech obszarów rozmowy:
  • H – Sources of Hope: źródła nadziei, sensu, poczucia bezpieczeństwa, siły, spokoju, miłości i więzi.
  • O – Organized religion: przynależność do wspólnoty religijnej i znaczenie religii.
  • P – Personal spirituality: osobista duchowość i praktyki duchowe.
  • E – Effects on medical care: wpływ duchowości na opiekę medyczną i decyzje dotyczące końca życia.
Narzędzie HOPE może być wykorzystywane przez lekarzy, pielęgniarki i innych profesjonalistów w celu rozpoznania potrzeb pacjenta.
Autorzy oryginalni
Anandarajah G, Hight E. Spirituality and medical practice: using the HOPE questions as a practical tool for spiritual assessment. Am Fam Physician. 2001; 1;63(1):81-9.
Polska walidacja
Fopka-Kowalczyk M, Machul M, Dobrowolska B. Research Protocol of the Polish Adaptation and Validation of HOPE Scale: Qualitative Measurement of Patients' Spiritual Needs. J Palliat Med. 2022;25(10). DOI: 10.1089/jpm.2021.0530.
Pobierz plik
Spiritual Attitude and Involvement List (SAIL)
Cel
SAIL służy do badania osobistej duchowości, rozumianej szerzej niż religijność. Umożliwia ocenę postaw, doświadczeń i zaangażowania duchowego, które mogą występować również u osób niereligijnych.

Narzędzie może być wykorzystywane w badaniach nad osobistą duchowością pracowników ochrony zdrowia, w tym pielęgniarek, a także nad związkami między duchowością personelu a sprawowaniem opieki duchowej.
Autorzy oryginalni
Meezenbroek E, Garssen B, van den Berg M, Tuytel G, van Dierendonck D, Visser A, et al. Measuring spirituality as a universal human experience: development of the Spiritual Attitude and Involvement List (SAIL). J Psychos Oncol. 2012; 30: 141–167.
Polska walidacja
Deluga A, Dobrowolska B, Jurek K, Ślusarska B, Nowicki G, Palese A. Nurses’ spiritual attitudes and involvement—Validation of the Polish version of the Spiritual Attitude and Involvement List. PLoS ONE. 2020;15(9):e0239068. DOI: 10.1371/journal.pone.0239068.
Pobierz plik
Spiritual Care Competence Scale (SCCS)
Cel
SCCS służy do oceny kompetencji pielęgniarek w zakresie sprawowania opieki duchowej. Obejmuje obszary związane m.in. z: oceną i wdrażaniem opieki duchowej; profesjonalnym podejściem do duchowości pacjenta; komunikacją i wspieraniem pacjenta; rozwojem osobistym i zawodowym w zakresie opieki duchowej.

Narzędzie ma zastosowanie przede wszystkim w badaniach nad przygotowaniem zawodowym pielęgniarek, edukacją w zakresie opieki duchowej i oceną kompetencji personelu.
Autorzy oryginalni
Van Leeuwen R, Tiesinga LJ, Middel B, Post D, Jochemsen H. The validity and reliability of an instrument to assess nursing competencies in spiritual care. J Clin Nurs. 2009;18(20):2857–2869.
Polska walidacja
Machul M, van Leeuwen R, Ozga D, Jurek K, Boczkowska S, Dobrowolska B. The level of spiritual care competence of Polish nurses and the psychometric properties of the spiritual care competence scale (SCCS). BMC Nursing. 2022. DOI: 10.1186/s12912-022-00889-z.
Pobierz plik
Spirituality and Spiritual Care Rating Scale (SSCRS)
Cel
SSCRS służy do badania sposobu, w jaki pielęgniarki postrzegają duchowość i opiekę duchową oraz jakie znaczenie przypisują tym zagadnieniom w praktyce zawodowej.

Oryginalna skala obejmuje zagadnienia dotyczące: rozumienia duchowości; postrzegania opieki duchowej; religijności; indywidualnego, zorientowanego na pacjenta podejścia do opieki.

Narzędzie może być wykorzystywane w badaniach nad postawami pielęgniarek wobec duchowości, edukacją w zakresie opieki duchowej i przygotowaniem zawodowym do uwzględniania potrzeb duchowych pacjentów.
Autorzy oryginalni
McSherry W, Draper P, Kendrick K. The construct validity of a rating scale designed to assess spirituality and spiritual care. Int J Nurs Stud. 2002;39(7):723–734. DOI: 10.1016/S0020-7489(02)00014-7.
Polska walidacja
Panczyk M, Kwiećkowska L, Dobrowolska B, Borowiak E, Dyk D, Grochans E, Kozieł D, Kózka M, Kulik H, Lewko J, McSherry W, Gotlib J, Jaworski M. Validation Study of the Revised Spirituality and Spiritual Care Rating Scale (SSCRS): A Cross-Sectional Survey in Poland. J Multidiscip Healthc. 2023;16:1439–1453. DOI: 10.2147/JMDH.S394941.
Pobierz plik
Spiritual Supporter Scale (SpSup Scale)
Cel
SpSup jest narzędziem opracowanym w Polsce do oceny kompetencji osób świadczących opiekę i wsparcie duchowe. Może być stosowane zarówno przez profesjonalistów ochrony zdrowia, jak i osoby przygotowujące się do pracy w zawodach pomocowych.

Skala obejmuje cztery istotne obszary: rozumienie duchowości i własnych przekonań; postawę wobec duchowości w relacji z osobą potrzebującą pomocy; umiejętność rozpoznawania cierpienia duchowego; gotowość do udzielania wsparcia duchowego.
Autorzy / Walidacja
Fopka-Kowalczyk M, Best M, Krajnik M. The Spiritual Supporter Scale as a New Tool for Assessing Spiritual Care Competencies in Professionals: Design, Validation, and Psychometric Evaluation. J Relig Health. 2023;62:2081–2111. DOI: 10.1007/s10943-022-01608-3.
Polska adaptacja
Opracowane w Polsce (patrz wyżej)
Pobierz plik

Wykorzystanie narzędzi wymaga kontaktu z autorami walidacji, zgodnie z danymi do kontaktu w publikacjach z wynikami walidacji.